Çox da özünü ciddiyə alma!

False uniqueness effect — “yanlış bənzərsizlik effekti” insanın öz müsbət xüsusiyyətlərini, bacarıqlarını və yaxşı davranışlarını əslində olduğundan daha nadir hesab etməsidir.

Məsələn:

“Mənim qədər dürüst adam az tapılar.” Halbuki başqalarının dürüst davranışlarını kifayət qədər görmürsən.

“Çox adam mənim kimi dərindən düşünmür.” Amma onların daxili düşüncələrindən xəbərsizsən.

“Başqaları olsa, kömək etməzdi.” Halbuki eyni vəziyyətdə kömək edəcək insanların sayını az qiymətləndirirsən.Bu, çox vaxt özümüzü yaxından, başqalarını isə səthi tanımağımızdan və özümüz haqqında müsbət təsəvvürü qorumaq istəyimizdən yaranır.

Özündə yaxşı bir xüsusiyyət görmək bu effekt demək deyil. Yanılma həmin xüsusiyyətin başqalarında nə qədər yayğın olduğunu sübutsuz şəkildə az qiymətləndirməkdir.

Bunu yoxlamaq üçün özünə belə sual verə bilərsən: “Mən doğrudan fərqliyəm, yoxsa başqalarını kifayət qədər tanımıram?”

Bunlar bəzən həqiqi təcrübədən doğur. Lakin insan onları hamıya aid etdikdə başqalarının sevgisini, qayğısını və anlayışını fərqli formada göstərdiyini gözdən qaçıra bilər. Məsələn, sən qayğını uzun söhbətlə göstərirsən, başqa biri isə çətin günündə gəlib işini həll etməklə.

Özünü bənzərsiz saymaq həm qürur, həm də tənhalıq yarada bilər. “Mənim kimisi yoxdur” düşüncəsi əvvəlcə insana dəyərli olduğunu hiss etdirir; sonra “Məni heç kim başa düşə bilməz” qənaətinə çevrilə bilər. Bu da yaxınlıq qurmağı çətinləşdirə bilər.

Burada sağlam özünəinamla fərq belədir: “Mən dürüstəm və buna dəyər verirəm” öz davranışına verilən qiymətdir. “Başqaları mənim qədər dürüst deyil” isə başqaları haqqında ayrıca sübut tələb edən müqayisədir.

Bu effekti azaltmaq üçün özünə üç sual ver:

Bu xüsusiyyətin başqalarında olmadığını bilirəm, yoxsa sadəcə görməmişəm?

Özümü niyyətlərimə, başqalarını isə yalnız hərəkətlərinə görə qiymətləndirirəm?

Mənim kimi davranmayan insan eyni dəyəri başqa cür göstərə bilərmi?

Sənin yaxşı xüsusiyyətinin başqalarında da olması onun dəyərini azaltmır. Dürüstlük nadir olduğuna görə deyil, etibar yaratdığına görə qiymətlidir.