Dürüst versus qeyri-dürüst…

Düşünək ki, qeyri-dürüst insan seçim qarşısındadır, qarşısında 10-dan çox insanlar var. Onlardan bir nəfər sadəcə dürüstdür, digər hamısı qeyri-dürüstdür. Hansı halda qeyri-dürüst insan , dürüst insanı seçər?

Bu sualın cavabı vəziyyətdən asılıdır, amma ümumi psixologiya və oyun nəzəriyyəsi baxımından qeyri-dürüst insanın dürüst insanı seçə biləcəyi hallar var.
Ən çox rast gəlinən səbəblər bunlardır:
1. Etibar lazım olanda. Pulunu, əmlakını və ya vacib işini kiməsə etibar etməlidirsə, özü qeyri-dürüst olsa belə, dürüst insanı seçməyə meylli ola bilər. Çünki dürüstlük onun üçün də faydalıdır.
2. Reputasiya qazanmaq istəyəndə. Dürüst insanla görünmək öz imicini yaxşılaşdırır. Bu, “mən də etibarlıyam” təəssüratı yarada bilər.
3. İstifadə etmək niyyəti olanda. Dürüst insanların daha bağışlayan və qaydalara sadiq olacağını düşünərək onları manipulyasiya etməyin asan olacağını hesab edə bilər. Bu, hər dürüst insana aid deyil, amma belə düşünən insanlar olur.
4. Uzunmüddətli qazanc olanda. Qısa müddətdə aldatmaq sərfəli görünə bilər, amma uzunmüddətli əməkdaşlıq üçün dürüst tərəfdaş daha çox qazanc gətirir.
5. Alternativlər daha etibarsız olanda. Ətrafındakıların hamısı qeyri-dürüstdürsə, onların özünü də aldada biləcəyini bilir. Belə halda dürüst insan ən təhlükəsiz seçim olur.

Burada maraqlı bir paradoks var: Qeyri-dürüst insanlar çox vaxt ən çox dürüst insanlara ehtiyac duyurlar. Çünki onlar digər qeyri-dürüst insanlara etibar edə bilmirlər.
Ancaq məqsəd aldatmaq və ya qurban seçməkdirsə, o zaman da dürüst insanı seçə bilər. Məqsəd etibarlı tərəfdaş tapmaqdırsa, yenə dürüst insanı seçə bilər. Yəni eyni seçim fərqli motivlərlə edilə bilər.

Bu fikiri bir cümlə ilə belə ifadə etmək olar:
“Qeyri-dürüst insan dürüst insanı ya ona güvənmək üçün, ya da onun etibarından istifadə etmək üçün seçər. Seçimi müəyyən edən dürüstlük deyil, niyyətdir.”