Dasein fəlsəfəsi. Həqiqətin digər üzü…

Dasein alman filosofu Martin Heideggerin fəlsəfəsində əsas anlayışdır. Alman dilində hərfi mənası “orada olmaq”dır (Da — orada, Sein — olmaq). Heidegger bu sözlə sadəcə “insan”ı deyil, öz varlığını və həyatının mənasını sorğulaya bilən insan mövcudluğunu nəzərdə tutur.
Daseinin əsas xüsusiyyətləri:

Dünyada-olmaq: İnsan dünyadan ayrı deyil; ailəsi, cəmiyyəti, işi, keçmişi və münasibətləri içərisində mövcuddur.

Dünyaya atılmışlıq: Harada doğulacağımızı, ailəmizi və başlanğıc şərtlərimizi seçmirik. Özümüzü artıq müəyyən həyatın içində tapırıq.

Seçim və imkan: Başlanğıcı seçməsək də, qarşımızdakı imkanlardan hansını həyata keçirəcəyimizə müəyyən qədər qərar verə bilərik.

“Onlar” kimi yaşamaq: İnsan çox vaxt “hamı belə edir” düşüncəsi ilə cəmiyyətin gözləntilərinə uyğun yaşayır və öz həqiqi istəyindən uzaqlaşır.

Qayğı: İnsan daim gələcəyi, münasibətləri və imkanları ilə məşğuldur. Heideggerə görə qayğı Daseinin əsas quruluşudur.

Ölümə-doğru-olmaq: Ölümün qaçılmazlığını həqiqətən dərk etmək insanı həyatını başqalarının ölçüləri ilə deyil, daha şüurlu və özünəməxsus şəkildə yaşamağa sövq edə bilər.

Məsələn, insan yalnız cəmiyyət “evlən, pul qazan, status əldə et” dediyi üçün bunları edirsə, qeyri-həqiqi şəkildə yaşayır. Lakin həyatının məhdud olduğunu anlayıb seçimlərinə özü məsuliyyət daşıyırsa, daha həqiqi mövcudluğa yaxınlaşır.

Qısaca, Dasein fəlsəfəsinin əsas sualı budur:
“Mən sadəcə mövcudam, yoxsa öz həyatımı həqiqətən mən yaşayıram?”