Spinozanın nəzərdə tutduğunuz fikri havaya atılan daşın şüuru olsaydı, öz iradəsi ilə hərəkət etdiyini düşünəcəyi haqqındadır.
Fikrin sərbəst ifadəsi belədir:
“Daşın şüuru olsaydı, hərəkətini öz azad iradəsi ilə etdiyini düşünərdi.”
Bu misal Spinozanın Şullerə yazdığı 58-ci məktubda yer alır. Daş onu hərəkətə gətirən xarici səbəbi bilmədiyi üçün hərəkətini öz seçimi sayardı.
Spinoza bunu insana bənzədir: Biz istəklərimizi bilirik, amma həmin istəkləri doğuran səbəblərin çoxundan xəbərsizik. Buna görə də özümüzü azad hesab edirik.
