Zen buddizm, həqiqət kitablarda deyil!

Zen buddizmi qavramını yeni tanımağa başlayıram və olduqca maraqlı gəlir mənə. Fəlsəfəsi sadədir, əlçatandır, müasir dövr üçün lüks deyil. Çin, yapon, qısacası şərq fəlsəfəsini özündə ehtiva edir. Elə bu aralar zen buddizimində, şərqlə qərbin düşüncə fərqini Başo və Tennisonla müqayisədə anlamağa çalışıram. Ancaq bugün mövzunun daha zen buddizimlə bağlı olmasını istəyirəm. Əsas prinsipləri gözdən keçirək:

Birbaşa idrak, həqiqətin kitab və jurnallardan yox, şəxsi təcrübədən əldə edilməsini bildirir. Kəsəsi, oxumaq, düşünmək, inanmaq deyil də, yaşayıb, anlamağı əsas götürür.

Sunyata, bir başqa prinsiplərdən biridir. Sözün mənası, boşluq, heçlik, özsüzlükdür. Burada obyektlərin və varlıqların daimi, müstəqil bir mahiyyətə malik olmadığı və şərtlərdən asılı olaraq mövcud olduqları bildirilir; başqa sözlə, heç bir şeyin öz-özünə mövcud olmadığını, müvəqqəti və bir-birindən asılı olduğunu vurğulayır. Sadəcə, yoxluq deyil,özsüzlük də əsas komponentlərdəndir.

Özsüzlük, heç bir şeyin (şəxs, obyekt, hadisə) sabit və dəyişməz bir “mən”ə və ya “mahiyyətə” (anatta və ya fədakarlıq anlayışı ilə əlaqəli) malik olmadığı fikrini ifadə edir.

Bağlılıq, obyektlərin təcrid olunmuş şəkildə deyil, hər şeylə əlaqəli şəkildə mövcud olduğunu göstərir.

Zen buddizmin əsas məqsədi düşüncəni sakitləşdirərək reallığı birbaşa yaşamaqla maariflənməyə çatmaqdır. Zenin kökləri Hindistana gedir, Çində Chan kimi formalaşır və Yaponiyada Zen adı ilə inkişaf edib.

Zen buddizm-düşünməkdən çox görməkdir, axtarmaqdan çox olmaqdır.